ISBN 0 907652 42 5

Książka ta składa się z dwóch obszernych studiów, z których pierwsze poświęcone jest biografii pisarza, drugie zaś przynosi rozważenie ważniejszych aspektów sztuki pisarskiej Józefa Mackiewicza i jest utrzymane w uporządkowaniu wypływającym w dużej mierze ze zbioru zastanych opinii o tym pisarstwie, utrwalonych zarówno przez emigracyjną, jak i krajową krytykę.

W części pierwszej proponuję czytelnikowi swoiście ukierunkowaną lekturę „tekstu biograficznego”, skupioną przede wszystkim na słabo dotąd zbadanym okresie formowania się przyszłego pisarza, który był nie tylko czasem krzepnięcia radykalnie antykomunistycznej postawy, która stanie się znakiem rozpoznawczym Mackiewicza pisarza-emigranta w latach powojennych, lecz także — okresem wieloletniego, celowego (i poświadczonego tekstowo) przygotowywania się przyszłego autora do komponowania struktur powieściowych. […]

Obszerniejszą, drugą część książki rozpoczyna syntetyczny przegląd stanowisk krytycznych i utartych opinii o pisarstwie autora Drogi donikąd. Starałem się ukazać specyfikę sytuacji recepcyjnej, w jakiej funkcjonują nadal dzieła Józefa Mackiewicza. Specyfikę tę określa skłonność do podporządkowania refleksji nad dziełem polemice ze stanowiskiem politycznym autora, wyrażanym w tekstach dyskursywnych, jakie wyszły spod jego pióra. Uznałem, że pisząc o Mackiewiczu-pisarzu nie sposób owego niezwykłego ukierunkowania odbioru zignorować, trzeba zaś umożliwić wyjście poza krąg jego ograniczeń, sięgając do wnętrza powieściowych struktur, strzegąc tekstowej immanencji tej części badawczego postępowania, tak by refleksja nad artyzmem Mackiewicza nie wymknęła się poza obszar tekstu i nie stała kolejnym głosem w ideologicznym sporze o ocenę osoby pisarza, zatem w sporze, który dotąd skutecznie unicestwiał wszelkie próby racjonalnej oceny jego literackiej spuścizny. Interesuje mnie zwłaszcza wpisany w powieści Józefa Mackiewicza dyskurs z literacką tradycją, wybór literackiego wzorca, jak i autorski model powieści, w tym kształcie, w jakim został przez pisarza zrealizowany.

Książka ta jest całością nową, jej fragmenty nie były wcześniej ogłaszane. Powstała w wyniku rozszerzenia rozprawy doktorskiej przygotowanej pod naukową opieką Prof. dra Artura Hutnikiewicza i przedstawionej Radzie Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, w czerwcu 1997 roku.

Wacław Lewandowski (Ze Wstępu)