Żydzi w Łodzi pod niemiecką okupacją, 1939-1945

ISBN 0 907652 23 9

Pierwszą próbę w tej dziedzinie (opracowania monografii łódzkiego getta — IR) podjął H. Rubin pisząc pracę doktorską pt. „Żydzi w Łodzi pod okupacją niemiecką 1939-1945”. Po zapoznaniu się z tą pracą stwierdzam, że jest to dysertacja wartościowa, oparta nie tylko na piśmiennictwie, ale i źródłach a zarazem zróżnicowana tematycznie. Niestety zawarte w niej pewne teorie odnośnie charakterystyki postawy Ch. Rumkowskiego stały się podobno przyczyną jej dyskwalifikacji — co według mnie było i jest decyzją co najmniej dyskusyjną i o charakterze pozamerytorycznym. Osobiście uważam, że w badaniach naukowych winna istnieć swoboda wypowiadania poglądów, nawet wysoce kontrowersyjnych, gdyż one ożywiają dyskusję i zmuszają innych badaczy do pogłębienia studiów nad spornym zagadnieniem. Inna sprawa jaki charakter miałaby przyjąć ewentualna publikacja. Mógłby to być np. druk o małym nakładzie i przeznaczony tylko dla użytku wewnętrznego dla zainteresowanych ośrodków naukowo-badawczych. W konsekwencji mimo szeregu prac na temat organizacji i administracji w getcie łódzkim m. in. J. Baranowskiego, D. Dąbrowskiej lub K. Antosa osoba i działalność Rumkowskiego nie doczekała się wszechstronnej i naukowo obiektywnej oceny, a na sesji łódzkiej w 1984 r. wywołała burzliwą polemikę między niektórymi jej uczestnikami. Wspominam o tym dlatego, by uzasadnić potrzebę publikacji pracy H. Rubina, nawet w formie powielaczowej, dla potrzeb badawczych zespołu łódzkiego. Getto w Łodzi jest opracowane (w niej — IR) wieloproblemowo.

Jan Fijałek, Referat na sesji naukowej „W 45 rocznicę zagłady skupisk żydowskich w Kraju Warty”, Zduńska Wola, 23 X 1987 r.

Najwięcej wiadomości z zakresu realizacji hitlerowskiej polityki zagłady Żydów łódzkich zawiera nie opublikowana praca H. Rubina. Mimo kontrowersyjnej tezy o roli i polityce M. Ch. Rumkowskiego — Przełożonego Starszeństwa Żydów — w przetrwaniu getta do sierpnia 1944, stanowi ona bogate compendium wiedzy o martyrologii i eksterminacji Żydów łódzkich, w tym także do okresu będącego przedmiotem niniejszego referatu.

Mgr Julian Baranowski, Referat na sesji naukowej „W 45 rocznicę zagłady skupisk żydowskich w Kraju Warty”, Zduńska Wola, 23 X 1987 r.